Lichamelijke belasting

Lichamelijke belasting en gezondheidsrisico's

Binnen provincies zijn werkzaamheden die lichamelijk zwaar zijn. Denk hierbij aan bijvoorbeeld het werk als muskusrattenbestrijder. Ook de werkzaamheden in de postkamer, catering en van bijvoorbeeld ecologische medewerkers bevatten lichamelijk belasting. Als medewerkers nog jong zijn, zeggen ze misschien dat dit wel meevalt. Maar bij mensen ouder dan veertig jaar neemt de kans op klachten toe.

Waardoor ontstaan de klachten eigenlijk? Globaal is een tweedeling te maken. Als het lichaam tijdelijk zwaar wordt belast, is er vaak sprake van spierpijn. Deze klachten verdwijnen meestal na één of enkele dagen. Duren de klachten langer, dan is er meer aan de hand. Een jarenlange belasting van de rug kan leiden tot structurele problemen. Op jongere leeftijd gaat herstel vaak sneller en lijkt het minder " schadelijk". Echter hoe langer de (over)belasting, hoe goter de kans op klachten op latere leeftijd.

Voor alle leeftijden is preventief beleid noodzakelijk om gezond te kunnen (blijven) werken. Met de arbeidshygiënische strategie als uitgangspunt bij het maken van beleid, te beginnen bij de bronaanpak. Daarnaast spelen individuele verschillen een rol. Belasting die voor de ene medewerker te zwaar is kan de andere medewerker als normaal ervaren of licht vinden. Bij de fysieke belasting voor de individuele medewerker spelen individuele factoren ook een rol. Denk hierbij aan het gebruik van persoonlijke beschermingsmiddelen, getraindheid, lichamelijke conditie, zoals zwangerschap (Zwangerschap en werk), herstellend van ziekte, medicijngebruik, werkdruk, leeftijd en geslacht.

De belangrijkste vormen van lichamelijke belasting die bij provinciemedewerkers worden hieronder toegelicht.

Tillen en dragen

Bij tillen wordt een object met de hand of handen beetgepakt en vervolgens -zonder mechanische hulpmiddelen- verplaatst, zonder dat de persoon zich lopend verplaatst. Bij dragen wordt een object met de hand of handen beetgepakt en vervolgens verplaatst terwijl de persoon zich tegelijkertijd lopend verplaatst. De belangrijkste gezondheidsklachten door tillen en dragen zijn aandoeningen aan de rug, schouders, nek en heupen. Denk hierbij aan het sjouwen en verplaatsen van dozen en bijvoorbeeld het bijvullen van kopieerapparatuur.

Duwen en trekken

Bij duwen en trekken oefent een persoon met de handen krachten uit op een object, waarbij de kracht zich in dezelfde richting begeeft als het object. Bij duwen is deze kracht van het lichaam af gericht, terwijl deze bij trekken juist naar het lichaam toe is gericht. Bij duwen en trekken worden vooral de armen, schouders en rug belast. De belasting hangt af van de benodigde duw- of trekkracht, maar ook van de duur en frequentie en van de hoogte van de handen. Duwen, trekken en knijpen komt o.a. voor het gebruik van (post)karren, kruiwagens, handgereedschap (zagen en snoeien) en dergelijke.

Trillingen

Er is onderscheid tussen hand-armtrillingen en lichaamstrillingen. Hand-armtrillingen komen voor bij het gebruik van aangedreven handgereedschap, denk aan handmaaiers, motorzagen, schuurmachine en dergelijke. Lichaamstrillingen komen voor bij het rijden op trillende voertuigen of als gevolg van obstakels, zoals een heftruck die over stoeptegels rijdt of een grasmaaier die over een hobbelig veld rijdt. Door trillingen loopt men een verhoogd risico op gezondheidsklachten aan de rug, schouders en/of handen (witte vinger syndroom). Daarnaast komen ook klachten voor als vermoeidheid, prikkelbaarheid, concentratiestoornis.

Ongunstige werkhoudingen

Als mensen in hun werk langdurig in eenzelfde of ongunstige houding werken wordt dit een statische (en dus ongunstige) lichaamshouding genoemd. Statische belasting kan leiden tot klachten aan het bewegingsapparaat. Denk hierbij aan werken met een gebogen rug, geheven armen of geknield werken.

Repeterende bewegingen

Van repeterende bewegingen is sprake als men langdurige dezelfde bewegingen maakt. Dit kan een risico vormen als men meer dan 2 uur per dag, of meer dan 1 uur achtereen, steeds dezelfde beweging met de handen, armen en/of vingers maakt. Langdurige blootstelling aan repeterende bewegingen betekent een verhoogd risico op het ontwikkelen van klachten aan nek, schouder, boven of onderarm, elleboog, pols of hand of een combinatie daarvan. Snoeien, stapelen, schroeven en beeldschermwerk zijn voorbeelden van werkzaamheden met repeterende bewegingen.

Energetische belasting

Bij energetische belasting wordt het lichaam warmer door het leveren van stevige arbeid met de grote spiergroepen, zoals de rug,- been- en armspieren. Dit kost veel energie en belast voornamelijk het stelsel van de bloedsomloop, de ademhaling en de stofwisseling. Denk hierbij aan werk waarbij men veel moet lopen en sjouwen, traplopen of veel buiten in het veld loopt, of op een andere manier lichamelijk zeer actief moet zijn.

Wet- en regelgeving

De regelgeving in het Arbobesluit, artikelen 5.1 tot en met 5.5, is zeer algemeen. Hierin staat bijvoorbeeld dat de werkgever verplicht is gerichte voorlichting en onderricht te geven over het voorkomen en beperken van de risico’s van fysieke belasting.

Herkennen en beoordelen van fysieke belasting

Herkennen van knelpunten door fysieke belasting begint met de risico-inventarisatie en –evaluatie (RI&E). Hiervoor is de digitale RI&E Provincies beschikbaar (meer info via www.aenoprovincies.nl ). Het is raadzaam om bij de interpretatie van risico’s te zorgen voor voldoende inhoudsdeskundigheid.

Als in kaart is gebracht welke werkzaamheden fysieke belasting met zich meebrengen kan, met behulp van onderstaande checklists en modellen voor tillen, duwen, trekken en trillingen, de fysieke belasting beoordeeld worden.

Beoordelen van de belasting

Voor het beoordelen van fysieke belasting zijn verschillende hulpmiddelen beschikbaar.

Op de website van Arboportaal (www.arbo.nl) staan overzichtelijk de volgende instrumenten bij elkaar om fysieke belasting te boordelen.

http://www.arboportaal.nl/arbothemas/fysieke-belasting/instrumenten-fysieke-belasting

Het gaat om:

Checklist Tillen

Met behulp van een checklist is een risico inventarisatie voor handmatig tillen te maken

http://www.handlingloads.eu/nl/site/px_nl-checklist.pdf

De hand arm risicobeoordelingsmethode (HARM)

http://www.arboportaal.nl/HARM

De handleiding duwen en trekken

http://www.handlingloads.eu/nl/site/18/19%20

De NIOSH methode

De NIOSH methode is om het maximale tilgewicht te berekenen. Volgens de NIOSH rekenmethode is 23 kilo een maximum gewicht bij handmatig tillen. Daarboven is risico op gezondheidsschade. 23 kilo als maximum tilgewicht staat niet letterlijk in de wet maar in de Arbowet staat dat de werkgever moet zorgen voor een veilige en gezonde werkomstandigheden. Met behulp van de NIOSH kan dat.

Berekenen dmv NIOSH kan via onderstaande link

http://www.arbobondgenoten.nl/arbothem/lichblst/lift.htm

Trillingen

Voor het berekenen van trillingen is via A+O gemeenten de trillingscalculator te gebruiken:

http://www.aeno.nl/fileadmin/Arbo_verzuim_en_reintegratie/fysieke_belasting/trillingscalculator.xls

De aanpak van fysieke belasting

Na inventarisatie en beoordeling van de risico’s moeten maatregelen getroffen worden. Hierbij is de arbeidshygiënische strategie het uitgangspunt. Bij het treffen van maatregelen is de eerste stap de bronaanpak: kijken naar de organisatie van het werk en de werkplekinrichting. Door gebruik van hulp- en beschermingsmiddelen kan de lichamelijke belasting worden teruggedrongen. U kunt bijvoorbeeld hulpmiddelen als karren en steekwagens inzetten. Of objecten handvatten geven, zodat het tillen en dragen ervan minder zwaar wordt. Als het niet mogelijk is om hulpmiddelen in te zetten, kan er vaak het nodige aan de verpakking worden gedaan. Een zak van 30 kg kan beter in twee zakken van elk 15 kg worden verdeeld; Verder is het goed om medewerkers te leren hoe ze op een juiste manier moeten tillen en dragen door middel van voorlichting, instructie en training.

Kijk voor voorbeelden van voorlichtings- en instructiemateriaal van de provincie Groningen en Zeeland bij het onderwerp Goede voorbeelden.

Goede voorbeelden

Tips

Meer informatie vindt u verder in het (commerciële) naslagwerk:

Arbo Informatieblad 29: Fysieke belasting bij het werk, 3e druk (Sdu)

Verwijzingen naar SZW: informatie voor werkgevers/werknemers

http://home.szw.nl/index.cfm?menu_item_id=13753&hoofdmenu_item_id=13825&rubriek_item=391926&rubriek_id=391817&set_id=1938

Persoonlijke hulpmiddelen